Harflerin Sıfatları

'Kuran-ı Kerim' forumunda Peri tarafından 14 Şub 2017 tarihinde açılan konu

  1. Peri

    Peri Nokta & Peri Site Yetkilisi

    Katılım:
    29 Eki 2016
    Mesaj:
    10,135
    Alınan Beğeniler:
    66
    Ödül Puanları:
    48
    Cinsiyet:
    Kadın
    SIFAT-I HURÛF
    (HARFLERİN SIFATLARI)


    Tecvid ilminde sıfat: “Mahreçlerde meydana gelişi esnasında
    harfin sesine arız olan keyfiyete” denir. Sıfatlar iki kısma ayrılır:

    1- Sıfat-ı lâzime: Harflerin zatına mahsus ve harften ayrılması
    mümkün olmayan sıfatlardır. Çünkü sıfat-ı lazimelerin harften ayrılması
    halinde, harf diye bir şey ortada kalmaz, yok olur. Bu sıfatların terk
    edilmesi büyük hatadır. Sıfat-ı lâzimeler şunlardır:

    “1-Cehr, 2- Hems, 3- Şiddet, 4- Rihvet, 5- Beyniyye, 6- İsti'la, 7-
    İnhifad, 8- Itbak, 9- İnfitah, 10- Kalkale, 11- Safir, 12- Gunne, 13-
    Tefeşşi, 14-Tekrir, 15- İstitale, 16- İzlâk, 17- İsmat, 18-Lin, 19- İnhiraf.”

    2- Sıfat-ı arıza: Harften ayrılması mümkün olan ve ayrıldıkları
    zaman da harfin zatını değiştirmeyen sıfatlardır. Harfin zatında bir
    değişiklik meydana gelmediği için, bu sıfatların terkinde küçük hata
    meydana gelir. Sıfat-ı arızalar şunlardır:

    “l- Tefhim, 2- Terkik, 3- İdgam, 4- İhfa, 5- İzhar, 6- Kalb, 7-
    Medd, 8-Hareke, 9- Sekte, 10- Vakf, 11- Sükun.”
    Şimdi bunları teker teker izah edelim.

    SIFAT-I LAZİME

    1- Cehr: Lugatta, “ortaya çıkarmak, söz söylerken sesi
    yükseltmek” demektir. Tecvid ilminde ise cehr: “Kendisinde cehr sıfatı
    bulunan harfleri harekeli olarak telaffuz ederken, nefes cereyanının
    akmamasına denir. Cehr harfleri okunurken mahrece kuvvetle
    dayanıldığı için nefes cereyanı tıkanır. Cehr harfleri şu sözde
    toplanmıştır: ظِلُّ قَوٍ رَبْضٌ إِذْ غَزَا جُنْدٌ مُطِيعٌ

    2- Hems: Cehrin mukabilidir. Lugatta: “Sesi gizlemek”
    manasındadır. Tecvid ilminde ise hems: “Harf nutk olunurken
    mahrecinden nefes cereyanının akması demektir. Hems harfleri mahrece
    fazla dayanmazlar. Hems, harfleri فَحَثَّهُ شَحْصٌ سَكَتَ ) lafzında toplanmıştır.
    Cehr ile hems sıfatının farkı şudur: Cehr harflerini harekeleyip ( قَقَقَ ) gibi
    tekrar edersek, nefesin akmadığını ve o harfe ait olan sesin bir kısmının
    işitilmediğini görürüz. Halbuki hems harflerini harekeleyip, ( آَكَكَ ) gibi
    okursak nefesin aktığını ve sesin de çıktığını görürüz. Hems harflerinde
    ses gizlice akar. (( اَلرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ derken ( م) ,(ح ) üzerine akar. Bazı
    okuyucular ( ح) yı ( م) üzerine akıtmayıp ( اَلرَّحْمَّنُ الرَّحِيمُ ) gibi okuyor.

    Hareke üzerinde durulduğundan ( م) harfine şedde verir gibi bir okuyuş
    oluyor. Bundan kaçınmak gerekir.

    3- Şiddet: Lugatta, kuvvet ve kudret manalarına gelir. Tecvid
    ilminde ise: “Şiddet harfleri sükûn ile okunduğu zaman ses ve nefesin
    asla akmaması” demektir. Çünkü şiddet harfleri mahreçlerinden çıkarken
    mahreçlerine kuvvetle dayanırlar. ( اَجِدْ قَطٌّ بَكَتْ ) lafzında toplanan harfler,
    şiddet harfleridir.

    4- Rihvet: Lugatta, “yumuşaklık” manasına gelen Rihvet, tecvid
    ilminde: “Rihvet harflerinin sükûn ile telaffuzu esnasında, mahrece
    dayanmanın zayıf olması hasebiyle, ses ve nefesin beraberce akması”
    demektir. Şiddet ve Beyniyye harflerinin dışındaki harfler, rihvet
    harflerdir.

    5- Beyniyye: Lugatta, “ortada olmak” demektir. Şiddet ve rihvet
    sıfatlarının ortasında bulunan beyniyye: “Harf telaffuz edilirken sesin ne
    tamamen akması ve ne de tamamen haps olması” demektir. Beyniyye
    harfleri şunlardır: ( لِنْ عُمَرَ ). Bu harfler okunurken ses, kemaliyle ne
    akacak ve ne de akmayacaktır. Bazı okuyucuların:
    (يَدُعُّ الْيَتِيمَ -نَعْبُدُ -فَعَّالٌ)
    gibi kelimelerdeki ayın ( ع) harfini, şiddetli harf gibi, sesini tamamen
    habs etmeleri fahiş hatadır. ( يَدُعُّ ) nun ayınını ( يَدُلُّ ) nun lamı gibi okumak
    gerekir. Yani sesleri az akacak, şiddetli harf gibi haps olunmayacak.

    6- İsti'la: Lugatta, “yükselmek ve irtifa” demektir. Tecvid
    ilminde ise: “İsti'la harflerini telaffuz ederken dilin, kökü ile birlikte üst
    damağa yükselmesi” demektir. ( خُصَّ ضَغْطٍ قِظْ ) harfleri, isti'la harfleridir.

    7- İnhifad: Lugatta, “aşağı ve alçak olmak” demektir. Tecvid
    ilminde ise: “İnhifad harflerini telaffuz ederken dilin yukarıya
    yükselmeyip, aşağıda kalmasına” denir. İstila harflerinin dışında kalan
    harfler, inhifad harfleri olup ( أُنْشُرْ حَدِيثَ عِلْمِكَ سَوْفَ تَجْهَزُ بَدَا ) lafzında
    toplanmıştır. İsti'la sıfatının zıddı olan inhifad’ın diğer bir adı da:
    İstifale’dir.

    8- Itbak: Lugatta, “yapıştırmak” manasına gelen ıtbak, Tecvid
    ilminde: “Itbak harfleri okunduğu zaman, dilin üst damağa yapışması”
    demektir. ( ص ض ط ظ ) harfleri, ıtbak harfleridir.

    9- İnfitah:
    Lugatta, “açılmak ve ayrılmak” manalarına gelir.
    Tecvid ilminde ise: “İnfitah harfleri okunduğu zaman, dil ile yukarı
    damak arasının açık olmasına” denir ki, ıtbakın mukabilidir. İnfitah
    harfleri şu cümlede toplanmıştır.
    (مَنْ اَخَذَ وَجَدَ سَعَةً فَزَآَا حَقٌّ لَهُ شُرْبُ غَيْثٍ)

    10- Kalkale: Lugatta, “hareket etmek, kımıldamak” demektir.
    Tecvid ilminde ise: “Kuvvetli bir ses işitilinceye kadar mahrecin
    kımıldaması, deprenmesi” demektir. Kalkale harfleri ( قُطْبُ جَدٍ ) harfleridir.
    Bu harfler, harekeli oldukları zaman kalkale sıfatı az zahir olur. Kelime
    ortasında veya sonunda sakin olarak vaki oldukları zaman, kalkale
    sıfatları daha kuvvetli ve daha ziyade olur. Kalkale harflerinde cehr ve
    şiddet sıfatları içtimâ etmiştir. Tafsilat için bakınız Sh: 44

    11- Safir: Lugatta, “ıslık ve kuş sesine” denir. Tecvid ilminde ise:
    “Safir harfleri olan ( ص س ز ) harflerini okurken, kuş veya ıslık sesine
    benzer kuvvetli ve keskin bir sesin çıkmasına” denir.

    12- Gunne: Hayşum’dan gelen sestir. Harfleri ( م) ve ( ن) olmak
    üzere ikidir.

    13- Tefeşşi: Lugatta, “yayılmak ve dağılmak” demektir. Tecvid
    ilminde ise: “Tefeşşi harfi olan ( ش) harfini telaffuz ederken sesin dil ile
    damak arasında yayılması ve ( ظ) harfinin mahrecine varıncaya kadar
    uzamasına” denir.

    14- Tekrir: Lugatta, “tekrar etmek” manasındadır. Tecvid
    ilminde ise: “Tekrir sıfatının harfi olan ra ( ر) yı okurken dil ucunun
    titremesine” denir. Tekrir sıfatının yapılışı şöyledir: Dilin ucuna yakın
    olan kısmını üst damağa sıkıca basarak, oradan ayrılmaksızın sürçer gibi
    titreyerek durulur. Bunu yaparken ra'nın tekrarından sakınmak lazımdır.
    Bunun için de dil, damaktan ayrılmamalıdır,

    15- İstitale: Lugatta, “uzun olmak” demektir. Tecvid ilminde ise:
    “İstitale harfi olan dat ( ض) harfini telaffuz ederken sesin, dil kenarının
    üst azı dişlerinden lamın mahrecine kadar uzanmasına” denir.

    16- İzlak: Lugatta, “kolaylık ve süratli olmak” demektir. Tecvid
    ilminde ise: “Kendisinde bu sıfat bulunan harfleri telaffuz ederken, dilin
    çabuk olmasına, kolayca telaffuz etmesine” denir. İzlak harfleri şu
    cümlede toplanmıştır: ( (فَرَّ مِنْ لُبٍّ

    17- İsmat: Lugatta, “men etmek” demektir. Tecvid ilminde ise:
    “Kendisinde bu sıfat bulunan harflerin telaffuzundaki zorluk ve çetinlik”
    demektir. Bu sebeple dört, beş ve altı harfli kelimelerde ismat harfleri
    yan yana gelemez. Mutlaka aralarında izlak harflerinden birinin
    bulunması gerekir. İzlak'ın dışındaki harfler, ismat harfleridir.

    18- Lin: Lugatta, “yumuşak olmak” demektir. Tecvid ilminde ise:
    “Lin harfi olan vav ( و) ve ye ( ي) nin, telaffuz ve nutkunun diğer harflerin
    telaffuzuna nazaran daha kolay olmasına” denir. Ancak vav ile ye'nin
    harfi lin olabilmesi için:
    l- Kendileri cezimli,
    2- Bir evvelki harflerinin de üstünlü olması gerekir. ((نَوْمٌ -عَلَيْهِ
    gibi. Tafsilatı için bak.

    19- İnhiraf: Lugatta, “meyletmek, bir tarafa eğilmek ve sapmak”
    demektir. Tecvid ilminde ise: “Kendisinde inhiraf sıfatı bulunan lam ( (ل
    ve ra ( ر) harflerini telaffuz ederken dilin yukarıya veya geriye
    meyletmesine” denir. Lam’da dil ucuna, ra da ise dilin üstüne doğru meyl
    edilir.

    SIFAT-I ARIZA

    l- Tefhim: Lugatta, “bir şeyi kalın etmek” manasındadır. Tecvid
    ilminde ise: “Kendisinde tefhim sıfatı bulunan harfleri kalın okumak”
    demektir. Tefhim sıfatının harfleri şunlardır
    a- İsti'la harflerinin hepsi: Itbak harfleri daha da kalın okunur.
    قَالَ ) , (وَالْعَصَا ) ) gibi.
    b- Kalın okunan harften sonra gelen elif ve harf-i med olan vav.
    طَالَ –رَانَ –يَقُولُ ) ) gibi.
    c- Lam-ı mufahhame: (Kalın okunan lam). Kıraat-ı İmam
    Asım'da bundan maksad: ( اَللهُ ) lafza-i celâlinin lamı olup, bunun bir
    evvelki harfi üstünlü veya ötreli olduğu zaman, bu lam kalın okunur.
    . نَصْرُاللهِ -هُوَ اللهُ ) ) gibi.
    d- Kalın okunan ra; Ra'nın okunuş şekillerine bak.

    2- Terkik: Lugatta, “bir şeyi ince etmek” manasındadır. Tecvid
    ilminde ise: “Kendisinde bu sıfat bulunan harfleri ince okumak”
    demektir. Tefhim harflerinin dışında kalan harfler, terkik harfleridir.
    Harf-i med olan ye'yi, gerek kalın okunan ve gerekse ince okunan harften
    sonra vaki olsun, ince okumak lazımdır. ( قِيلَ -نِيلَ ) gibi.

    Önemli Not: Tefhim sıfatlı harfleri kalın, terkik sıfatlı harfleri de
    ince okumak gerekir. Bazı ülkelerde olduğu gibi, ( نَعْبُدُ ) ve benzeri
    kelimelerdeki: Be, dal harfinin ötre halini üstün haline uydurmayıp, kalın
    okunması hatadır..

    3- İdgam:
    4- İhfa:
    5- İzhar:
    6- Kalb (İklab):
    7-Medd:
    8- Sekte:
    9- Sükun:
    10- Hareke:
    Lugatta, “Kımıldamak, hareketli olmak” demektir.
    Tecvid ilminde ise hareke: “Harfleri seslendirmek için onların alt veya
    üstlerine konan işaretlere” denir. Hareke: Zamme (ötre), fetha (üstün) ve
    kesre olmak üzere üçtür. Harekeli harfe “müteharrik” harekesiz harfe de
    “sakin” denir.
    11- Vakf:


    ÖNEMLİ İKAZLAR
    1- Kendisinde inhifad (istifale) sıfatı olan harfleri ince oku.
    مَالِكِ) ,(إِيَّاكَ ) - 2 ) gibi kelimelerde ince okunan harften sonra gelen
    elifleri ince oku. ( خَا)، (صَا ) daki, gibi kalın sadalı yapma.
    اَلْحَمْدُ)، (أَعُوذُ)، (إِهْدِنَا)، (اَللهُ) - 3 ) daki hemzeleri ince oku. Sakın
    kalın okunma.
    للهِ )، (لَنَا) - 4 ) gibi kelimelerdeki lamları ince oku.
    5- Kalın okunan harflerin yanında vaki olan her ince okunan harfe
    dikkat et, kalın okumaktan sakın. Binaenaleyh: ( وَلْيَتَلَطَّفْ ) kelimesindeki
    lamı, ( عَلَي اللهِ ) deki ( عَلَي )nın lamını, ( مَخْمَصَةٌ)، (مَرَضٌ ) gibi kelimelerdeki
    mimleri sakın kalın okuma ( بَرْقٌ ) kelimesindeki be'yi de ince oku.
    نَعْبُدُ) - 6 ) nün be'sini, ( يَعْلَمُونَ ) gibi kelimelerdeki mim ve vav
    harflerini kalın okuma.
    7- Be ve cim’in şiddet ve cehr sıfatlarını beyan et. Be'yi p, cim'i ç
    şeklinde okuma. Kef’i kaf, kaf’ı kef gibi yapma.
    أَلْحَقُّ)، (أَحَطْتُ)، (حَصْحَصَ) - 8 ) daki ha’ların; ( يَسْطُونَ) (يَسْقُونَ ) ve
    مُسْتَقِيمٌ) ) deki sinlerin inceliklerini beyan et:
    9- Ranın tekrir sıfatını yaparken, ra'yı çok mırıldatma. Çünkü iki
    ra'lı olur.
    اَلْحَمْدُ ) - 10 ) gibi kelimelerdeki lam ve mim'in sükûnuna dikkat et.
    Kalkale gibi okuma.
    11- Se ( ث) yi sin, sin’i sad şeklinde okumaktan sakın. Sakın ( ذ) i
    ze, ze’yi de zı ( ظ) gibi okuma.
    12- Kef ve te'nin şiddet sıfatlarını iyi göster.
    13- Zı ( ظ) yı dat ( ض) gibi, ( ض) ı da zı ve dal gibi okuma.
    14- Bakara süresi 245. ayet-i kerimesinde geçen ( يَبْصُطُ ) ve Araf
    süresi 69. ayet-i kerimesinde geçen ( بَصْطَةً ) kelimelerindeki sad harfleri
    her ne kadar sad olarak yazılmışsa da sin olarak, yani ( يَبْسُطُ ) ve ( (بَسْطَةً
    şeklinde okunur.
    15- Tûr sûresi 37. ayet-i kerimesinde geçen ( (اَلْمُصَيْطِرُونَ
    kelimesindeki sad harfi, sin olarak da sad olarak da okunabilir: ( اَلْمُسَيْطِرُونَ
    اَلْمُصَيْطِرُونَ - ) gibi.
    16- Gaşiye süresi 22. ayet-i kerimesinde geçen ( ( بِمُصَيْطِرْ
    kelimesindeki sad harfi, sadece yazıldığı gibi sad olarak okunur.
     

Bu Sayfayı Paylaş