Meharic-i hurûf

'Kuran-ı Kerim' forumunda Peri tarafından 14 Şub 2017 tarihinde açılan konu

  1. Peri

    Peri Nokta & Peri Site Yetkilisi

    Katılım:
    29 Eki 2016
    Mesaj:
    10,135
    Alınan Beğeniler:
    66
    Ödül Puanları:
    48
    Cinsiyet:
    Kadın
    MEHARİC-İ HURÛF
    (Harflerin Mahreçleri)

    Tecvid ilminde mahreç: “Harfin çıkış yeri” demektir ki harfin
    çıktığı; başka harflerden tefrik ve temyiz edildiği (ayrıldığı) yerdir.
    Mahreç mahalleri beştir.
    1- CEVF: Boğaz ile ağız içinde olan boşluktur.
    2- HALK: Boğaz
    3- LİSAN: Dil.
    4- ŞEFEH: Dudak.
    5- HAYŞUM: Geniz kovuğudur.

    İşte mahreç mahalleri bu beş bölgedir. Fakat bu mahallerden
    çıkan harflerin mahreçlerinin adedi hususunda ihtilaf edilmiştir.
    Muhakkıkın-ı kurra'nın görüsü -17- dir. Şimdi de bunu izah edelim:

    1. Mahreç: Cevf’dir. Buradan med harfleri vav, ye, elif ( (و ي ا
    çıkar.

    2. Mahreç: Aksa-ı halk(boğazın başlangıcı, göğüse bitişik olan
    kökü)dür. Buradan evvela hemze ( ء) sonra he ( ه ) çıkar.

    3. Mahreç: Vesatu'1-halk (boğazın ortası) dır. Buradan önce ayın
    ع ) )sonra da ha ( ح) çıkar.

    4. Mahreç:. Edna-ı halk (boğazın ağıza yakın olan yeri)dir.
    Buradan önce ğayın ( غ) sonra da hı ( خ) çıkar.

    5. Mahreç: Aksa-ı lisan (dilin boğaza en yakın kısmı)dır.
    Buradan büyük dilin dibini üst damağa vurmakla kaf ( ق) çıkar.

    6. Mahreç: Kaf harfinin mahrecinin bir parmak miktarı
    aşağısıdır. Buradan kef ( ك) çıkar.

    7. Mahreç: Vesatu’l-lisandır. Dilin ortası ile üst damağın
    ortasıdır. Buradan önce cim ( ج) sonra şin ( ش) sonra da ye ( ي) çıkar.

    8. Mahreç: Sağ veya soldan dilin yan tarafını hafifçe üst adrasa
    (azı dişlerine) dokundurmak suretiyle dat ( ض) harfi çıkar. Dat harfi
    çıkarılırken dil ucu serbesttir

    9. Mahreç: Sağdan veya soldan dat harfinin mahrecinin
    bitiminden dil ucuna kadar olan kısmı ile karşısı olan üst
    damaktır.Buradan lâm( ( لçıkar.

    10. Mahreç:
    Dil ucu ile onun hizasındaki iki üst ön dişlerin
    etleridir. Buradan ihfa olmayan nun ( ن) çıkar. Yeri itibariyle lam
    harfinin biraz altıdır ve onun mahrecinden biraz dardır.

    11. Mahreç: Dilin en uç tarafının biraz arkası ile karşısındaki ön
    dişlerin üst tarafı olan damaktır. Buradan re ( ر) harfi çıkar. Bu durumda
    dilin ucu kavislidir.

    12. Mahreç: Dil ucu ile üst ön dişlerin dipleridir. Buradan diş
    etlerine gayet yakın olan yerden tı ( ط), biraz aşağısından dal ( د), dişlerin
    yarısına yakın olan yerden de te ( ت) çıkar.

    13. Mahreç: Dil ucu ile alt ön dişlerin yarısından yukarısıdır.
    Buradan: Dişlerin yarısına yakın olan yerden sat ( ص), az yukarısından sin
    س) ), dişlerin ucundan da ze ( ز) çıkar.

    14. Mahreç: Dil ucu ile üst ön dişlerin uçlarıdır. Buradan: Dilin
    gayet ucunun arkasından zı ( ظ), bunun biraz ardından zel ( ذ) ve bunun da
    biraz ardından se ( ث) çıkar. Bunların hepsinde dilin ucu dışarı çıkarılır. Zı
    harfinde biraz az, zel harfinde biraz daha fazla ve se harfinde de daha
    fazla çıkarılır. Bu durumda zel ve se peltek okunur.

    15. Mahreç:Alt dudağın içi ile üst ön dişlerin uçlarıdır. Buradan
    fe ( ف) çıkar. Fe harfi çıkarılırken, üfleyerek değil de üst ön dişler, alt
    dudağın karnını hafif ısırması ile yapılacak.

    16. Mahreç: Dudaklardır. Dudakların birbirine kuvvetlice
    kapanmasıyla be ( ب), dudakların içini uçlarına yakın yerleri hafifçe
    kapatmakla mim( م) çıkar. Daha ziyade uçlarına yakın olan yerleri
    birbirine kapanmayarak, ileri doğru uzatmakla vav ( و) çıkar. Vav'da
    dudaklar fazla sıkılmaz. Dudakları geri çekerek vav çıkarılmaz.

    17. Mahreç: Hayşumdur. Buradan gunne (hayşumdan gelen ses)
    çıkar. Gunne, mim ve ihfa edilen nun harfine mahsustur.

    Bir harfin mahreci üzerinde çalışırken öteden beri kullanılan usûl:
    O harfi sakin kılmak ve kendisinden önce de harekeli bir hemze getirmek
    suretiyle o harfi okumaktır. Mesela be ( ب) harfini, evveline bir hemze
    getirerek sakin kılıp eb ( أَبْ ) diye okuduğumuzda dudakların birbirine
    kapandığını görürüz, işte bu, be harfinin mahrecidir.
    Daha önce de belirttiğimiz gibi, harflerin mahreçlerini sadece
    kitaptan okumak kâfi değildir. Ehlinden ta'lim görmek şarttır. Nitekim
    birçok Kur'an-ı Kerim okuyanlar, tecvidi ezbere bildikleri halde
    tatbikatını yapamamaktadırlar. Bu durumda tecvidi bilmekle bilmemek
    arasında ne fark vardır?...
    Bir de harfler çıkarılırken, herkes harfleri, yaratılışlarında olan
    tabii ses güzelliği ile çıkarmalıdır. Buradaki “Tabii ses”den maksat;

    Merhum Üstad Hacı Mehmet Rüştü Aşık Kutlu hazretlerinin tabirleriyle:
    “Kur'an-ı Kerim okuyucusu, Kur'an-ı Kerim’i okurken hiç zorlanmadan,
    ses kendisi diyecek ki “Beni çıkar”, okuyucu sesine: “Çık” demeyecek.
    Bir zorlama neticesinde çıkarılan sesin güzelliği bozulur. Okuyan da
    dinleyenler de rahatsız olur, huzur kalmaz. “Binaenaleyh, ehlinden kâfi
    ve vâfi derecede talim görerek, dili harfe öyle alıştırmalı ki, kaygısız ve
    düşüncesiz olarak o harf çıkarılmalıdır.
     

Bu Sayfayı Paylaş